Þann 12. ágúst, gekk almyrkvi á sólu yfir Vestfirði. Atburðurinn sem við höfum verið að undirbúa okkur fyrir lengi var allt í einu kominn………..og svo liðinn á örfáum mínútum.
Undirbúningurinn fyrir almyrkvann hefur verið umfangsmikill. Fyrsti formlegi pósturinn sem ég sendi vegna verkefnisins fór af stað 3. maí 2024, en vinnan fór fyrir alvöru á fullt í ágúst á síðasta ári. Síðan þá hafa tugir einstaklinga hjá sveitarfélögum, stofnunum og viðbragðsaðilum unnið að því að undirbúa svæðið eins vel og hægt var fyrir atburð sem enginn vissi nákvæmlega fyrirfram hversu margir myndu koma til að upplifa.
Þegar litið er yfir síðasta árið gefa tölurnar ákveðna mynd af umfangi verkefnisins. Ég kom að yfir 60 formlegum undirbúnings- og samráðsfundum, þar á meðal sex fundum viðbragðsaðila á Vestfjörðum, níu fundum innri samráðshóps stjórnvalda, fimm fundum starfshóps sveitarfélaganna og sex fundum sérstaks samráðshóps hagaðila vegna Látrabjargs. Þá voru fjölmargir fundir á landsvísu um upplýsingagjöf, veður, ferðaþjónustu, samskipti og samræmingu milli þeirra landshluta sem almyrkvinn gekk yfir.
Hátt í 20 stofnanir, aðilahópar og þar með talinn sveitarfélög, komu með beinum hætti að undirbúningnum á Vestfjörðum einum.
Það þurfti að huga að ótrúlega mörgu
Þegar rætt er um undirbúning fyrir almyrkva er auðvelt að hugsa fyrst um umferð, bílastæði og öryggi. Fljótlega kom þó í ljós hversu mörg ólík atriði þurfti að skoða.
Hvað gerist ef mikill fjöldi fólks ákveður á síðustu stundu að elta heiðan himin milli staða? Hvernig tryggjum við síma- og fjarskiptasamband? Hvar á fólk að leggja? Hvernig stýrum við umferð um einbreið göng? Hvar eiga sjúkraflutningar, björgunarsveitir og slökkvilið að vera staðsett?
Og stundum voru atriðin smærri en engu að síður mikilvæg. Til dæmis þurfti að huga að því hvort götulýsing í þéttbýli myndi fara sjálfkrafa í gang þegar skyndilega dimmdi um miðjan dag. Orkubú Vestfjarða tók það mál til skoðunar. Það er kannski lítið dæmi, en segir ágætlega söguna um það í hversu mörg horn þurfti að líta.
Látrabjarg kallaði á sérstakan undirbúning. Þar var ljóst frá upphafi að mikill áhugi yrði á að upplifa myrkvann, enda var almyrkvinn þar lengstur á landi á Íslandi. Sérstakur samráðshópur var því settur á laggirnar þar sem meðal annars landeigendur á Látrabjargssvæðinu og Rauðasandi tóku virkan þátt. Sú þekking sem heimafólk og landeigendur hafa á svæðinu var ómetanleg við undirbúninginn.
Mikill áhugi fjölmiðla
Almyrkvinn vakti mikla athygli fjölmiðla hér heima og erlendis. Í aðdragandanum var ég meðal annars í samskiptum við National Geographic, Condé Nast, The Guardian og The New York Times og fór í viðtöl hjá Bylgjunni, Sýn, RÚV, BBC World Service og BBC Radio 4. Þá voru fjölmargir aðrir íslenskir og erlendir miðlar á svæðinu og fjölluðu um atburðinn.
Samstarfið skipti öllu
Það er erfitt að gera öllum þeim sem komu að verkefninu nægilega góð skil.
Sveitarfélögin Ísafjarðarbær, Bolungarvíkurkaupstaður, Súðavíkurhreppur, Vesturbyggð, Reykhólahreppur og Strandabyggð lögðu mikla vinnu í verkefnið. Lögreglan á Vestfjörðum, Almannavarnir, Vegagerðin, Heilbrigðisstofnun Vestfjarða og Heilbrigðisstofnun Vesturlands komu öll að undirbúningnum, auk þriggja slökkviliðsembætta, björgunarsveita, Rauða krossins og Náttúruverndarstofnunar.
Þá ber sérstaklega að þakka landeigendum og heimafólki á Látrabjargssvæðinu og Rauðasandi fyrir þeirra þátttöku og samstarf.
Samráð fór einnig fram við stjórnvöld. Fulltrúar Dómsmálaráðuneytisins, Fjármála- og efnahagsráðuneytisins, Innviðaráðuneytisins, Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins, Atvinnuvegaráðuneytisins, Heilbrigðisráðuneytisins og Forsætisráðuneytisins komu meðal annars vestur á sérstakan staðfund ásamt Almannavörnum til að fara yfir stöðuna á svæðinu.
En fundir og áætlanir eru aðeins einn hluti sögunnar.
Á deginum sjálfum voru á annan tug lögreglumanna og á þriðja tug björgunarsveitarmanna að störfum til að tryggja öryggi gesta. Þá voru fulltrúar heilbrigðisþjónustu og slökkviliða einnig á vakt og tilbúin.
Þetta er fólkið sem vann vinnuna á deginum sjálfum og á miklar þakkir skilið.
Að sögn Lögreglunnar á Vestfjörðum gekk dagurinn mjög vel fyrir sig. Umferð var mikil en gekk vel, 14 hraðaksturs tilvik og aðeins eitt atvik kom upp þar sem lögregla þurfti að beita sér. Eftir allan undirbúninginn, umferðina og fjöldann er erfitt að hugsa sér betri niðurstöðu.
Samtal fyrir tæpum þremur árum
Ég verð líka að nefna sérstaklega Sævar Helga Bragason.
Fyrir tæpum þremur árum hittumst við fyrir tilviljun og hann sagði mér frá þessum merkilega atburði sem væri fram undan árið 2026. Á þeim tíma fannst mér þetta eiginlega svo langt í framtíðinni að ég áttaði mig hvorki almennilega á umfangi verkefnisins né hversu sérstök upplifunin yrði.
Sævar hélt síðar kynningu fyrir sveitarstjóra á Vestfjörðum, fræðslufund fyrir íbúa á norðanverðum Vestfjörðum og í Vesturbyggð. Hann hefur frá upphafi verið óþreytandi við að miðla þekkingu, vekja athygli á því hvað væri í vændum og hjálpa okkur að skilja atburðinn.
Hann á sérstakar þakkir skilið.
Það er dálítið merkilegt að hugsa til baka til þessa tilviljanakennda samtals núna, þegar atburðurinn sem þá virtist svo fjarlægur er allt í einu orðinn að minningu.
Nótt í nokkrar mínútur
Sjálfur ákvað ég að upplifa myrkvann með fjölskyldunni minni og nokkrum vinum. Við gengum upp í Ufsir fyrir ofan Bolungarvík.
Það hafði verið bjart og fallegt mestallan daginn og þegar við lögðum af stað leit þetta vel út. Svo, um tuttugu mínútum áður en almyrkvinn hófst, fór að þykkna upp.
Við sáum þó sólina áfram í gegnum skýin, nánast alveg fram að almyrkvanum. Vonin lifði alveg fram á síðustu stundu.
Svo dró fyrir.
Auðvitað voru það ákveðin vonbrigði. Eftir allan þennan undirbúning og alla eftirvæntinguna hefði maður viljað sjá sólina hverfa á bak við tunglið og upplifa sjálft sjónarspilið á himninum.
En svo gerðist eitthvað annað.
Myrkrið skall á.
Ekki eins og þegar kvölda tekur smám saman, heldur eins og einhver hefði einfaldlega slökkt á deginum. Nóttin kom yfir okkur á örfáum augnablikum.
Í bjarginu fyrir ofan okkur höfðu fýlarnir gargað eins og þeir gera. Svo þögnuðu þeir.
Það augnablik sem situr líklega sterkast eftir í mér er þegar í örfáar mínútur breyttist allt. Birtan, hitinn, hljóðin og tilfinningin fyrir umhverfinu. Þótt skýin hefðu tekið frá okkur það sjónarspil sem við höfðum vonast eftir tókst þeim ekki að taka frá okkur almyrkvann sjálfan.
Síðan byrjaði að birta aftur. Fýlarnir tóku til við sitt. Dagurinn skall aftur á og lífið hélt áfram.
Eftir tæplega þriggja ára aðdraganda, meira en eins árs formlegan undirbúning, tugi funda, ótal tölvupósta, símtöl, áætlanir og vangaveltur var þetta allt í einu búið.
Kannski var það einmitt það sem gerði augnablikið svona sérstakt.
Dagurinn varð að nóttu, en svo tók dagurinn einfaldlega við aftur.