dalur

Valþjófsdalur er dalur sunnan Önundarfjarðar. Hann er beint á móti kauptúninu Flateyri. Margbreytileg fjöll umlykja dalinn. Þau eru 6-700 metra há og ganga í sjó fram. Þau hæðstu og stærstu eru Þorfinnur, Tunguhorn, Stakkur og Sporhamar.
Í Valþjófsdal voru löngum fjórar bújarðir,Kirkjuból, Tunga, Grafargil og Þorfinnsstaðir, og svo hjáleigan Dalshús í landi Kirkjubóls.
Nú er aðeins á Kirkjubóli heilsársbúskapur. Hinar jarðirnar eru þó nytjaðar til slægna og beitar. Kirkja er í Valþjófsdal. Stendur hún á hlaðinu á Kirkjubóli og þjónar Valþjófsdalssókn og áður einnig Mosdal.

Undurlendið er grösugt og allur er dalurinn hinn fríðasti á að líta. Vafalaust hefir hann verið skógi vaxinn til forna, en margar aldir eru síðan hann var aleyddur. Nú eru aðeins fá en þroskamikil tré í skrúðgörðum bænda.
(úr aldafar og örnefni)

Í botni Valþjófsdals allhátt uppi er grjóthjalli einn, nefndur Valþjófur. Sagan hermir að Valþjófur landnámsmaður dalsins sé heygður þar.

Valþjófsdals er fyrst getið í sögu Hrafns Sveinbjarnarsonar á Eyri, sem rituð mun um 1230. Í sögu þessari er Þorbjörn nokkur Magnússon í Valþjófsdal talinn hafa séð sýn á himni er boðað hafi dráp Hrafns. Sagan sýnir aðeins að þetta níðingsverk hefir þótt bæði mikil og ill tíðindi.

Svo er talið að maður sá er fyrstur tók sér bústað í Valþjófsdal hafi heitið Valþjófur, og beri dalurinn nafn hans. Hann hafi fyrst í stað verið eini bóndinn í dalnum og átti hann allan. Bær hans hefir staðið þar sem Kirkjuból er nú. Þar hefir mjög lengi verið tvíbýlt og annar bærinn jafnan nefndur Skáli, allt fram undir síðustu aldamót. Það er skoðun manna að þar hafi fyrsti bærinn staðið. Sá bær hét Valþjófsdalur.

Næst er Valþjófsdals getið í Íslendingasögu Sturla Þórðarsonar(talin rituð 1270-1280) Hún nefnir Guðmund Sigurðsson er búið hafði í Valþjófsdal um 1230 og verið bæði vitur maður og frændmargur.
(úr bókinni aldafar og örnefni)

Frá Dalssjó eða Dalsvör sést vel til sjávar,
og langræði er ekki verulegt. Lending má þar
heita góð nema í norðvestan stórsjó.
Vafalaust hefir fiskigengd inn í firðinum og
á grunnmiðum verið miklu meiri en nú er.
Hrognkellsin sem á vorin reyndust lífgjafi
Önfirðinga veiddust einnig við Dalssjó og hafa
verið til hlunninda. Silungsveiði í Langá hefir
líklega þorrið svo snemma á öldum að varla
hafa teljandi hlunnindi verið að henni.

Skömmu eftir síðustu aldamót hófst vélbáta-
útgerð frá Dalssjó og stóð með blóma í um
það bil hálfan annan áratug.
Á sjávargrundinni fyrir ofan gamla naustið og svolítið utar sér enn móta fyrir veggjum úr lábörðu grjóti en innan þeirra er reitur sem láta mun nærri að sé um 12.000 fermetrar að stærð. Hann heitir þrælatraðir en skýring á nafninu liggur ekki fyrir. Frá sjávarkambinum liggur hér svolítil flatlendisræma upp með ánni.
Þar kom Jón Guðmundsson smiður frá Grafargili
sér upp íbúðarhúsi úr timbri á árunum
1895-1896 og nefndi Árnes. Hann hafði þá nýlega
fest sér konu og segir sjálfur svo frá í dagbók.

Vestan gott veður. Var á Flateyri. Borðaði þar morgunmat og hádegiskaffi. Trúlofaði mig með Marsibil Kristjánsdóttur á Sólbakka klukkan að ganga 12.

Frá Valþjófsdal liggur akvegurinn með sjó fram inn Ófæruhlíð undir fjallið Þorfinn sem skilur að Valþjófsdal og Hjarðardal. Nærri liggur að vegalengdin
frá Þorfinnstöðum að bænum Ytri-Hjarðardal sé fimm kílómetrar.