Kirkjan

Fyrsta kirkjan

Fyrsta sóknarkirkjan á Kirkjubóli var vígð haustið 1470. í máldaga hennar frá því ári er tekið fram að hér skuli vera ,, heimilisprestur ef bóndi vill ". Hugsanlegt er að slíkur prestur hafi verið búsettur hér í skamman tíma á allra fyrstu árum kirkjunnar en það er þó óvíst . Eignir sem Halldór Hákonarson lögréttumaður lagði kirkjunni til árið 1470 voru þessar: Jörðin Mosdalur, 8 hundruð úr heimajörðinni á Kirkjubóli, fimm kúgildi, tólfæringur með rá og reiða, hundraðseign í skógum á Eyri ásamt eldiviðarstöð á Kálfeyri.
Núverandi kirkja er frá árinu 1887.

Syndaaflausn

Er fyrsta kirkjan var vígð árið 1470 átti hún auk annara gripa Maríumynd, Þorláks líknesti, Andrésar líkneski, Jóns líkneski baptista og líkneski postula. Sveinn biskup vildi þó gjarna að menn bættu um betur og bauð þeim er gæfu hinni nýju kirkju peninga að fá í staðinn allar þeirra syndir, drýgðar á 40 dögum, fyrirgefnar hjá almættinu. Ekki er ólíklegt að ýnmsir bersyndugir hafi nýtt sér þvílíkt kostaboð.

FYRST BÆNHÚS

Jörðin Kirkjuból í Valþjófsdal í Önundarfirði virðist fyrst nefnd í bréfi dagsettu hinn 23. janúar árið 1428 og var hún þá bændaeign. Má því ætla, að einhvers konar guðshús hafi þá verið risið á Kirkjubóli, en kirkju er þar fyrst getið í bréfi dagsettu 24. júli 1464 og var það hálfkirkja. Í bréfi þessu kvittar Sveinn biskup Pétursson hinn spaki Halldór Hákonarson, sem þá átti Kirkjuból, um greiðslu á fimm hundruðum til Holtskirkju, enda kvaðst biskup hafa skipað hálfkirkjuskyld á jörðina að Kirkjubóli. Þessi ummæli biskups benda til að bænhús en ekki hálfkirkja hafi verið að Kirkjubóli, áður en hann varð biskup.
Halldór bóndi Hákonarson fékk því síðan áorkað að Sveinn biskup skipaði alkirkju að Kirkjubóli, og er enn varðveittur vígslumáldagi hennar dagsettur 11. september árið 1470.

Á átjándu aldar kirkjunni hér í Dal var hurðarhringur og í hann var greypt latnesk áletrun: ,,Nomen Domini fortissima turris" sem útlegst: Öðrum turnum sterkari er drottins nafn. Koparhringur var enn í kirkjuhurðinni árið 1852 en þá var horfinn skriftarstóllinn sem enn var hér á sínum stað árið 1790. Kirkjan á enn stórt skírnarfat úr látúni frá 18. öld og silfurkaleik frá árinu 1792. Kaleiknum fylgir patína og fyrir þessa gripi borgaði kirkjan 56 ríkisdali og 30 skildinga árið 1793 eða sem svaraði 14 kýrverðum.

VAR BÆNDAKIRKjA

Á liðnum öldum var Kirkjubólskirkja jafnan bændakirkja, allt til ársins 1892 en þá var hún afhent söfnuðinum til eignar og umráða.

Þá var fjölmenn byggð í Valþjófsdal og einnig var Mosdalur í byggð allt til ársins 1930. Nú er aðeins einn bær í byggð í Kirkjubólssókn þ.e. Kirkjuból. Það má því ætla að hér sé ein fámennasta sókn á landinu.

Kirkjubólskirkja heyrir undir Holtsprestakalli og þjónandi prestur er því séra Stína Gísladóttir. Heimilisfólkið á Kirkjubóli annast alla umhirðu á kirkjunni. Ekki er kirkjan raflýst eða hituð heldur lýst upp með kertum.
Fyrir utan hefðbundnar athafnir s.s. fermingar, skírnir, giftingar eða jarðarfarir eru ekki reglulegar messur haldnar í kirkjunni, en notarlegt er í skammdeginu að hafa aðventukvöld eða bænarstundir við kertaljós í þessari friðsamlegu og látlausu kirkju.

Kirkjan er komin á þann aldur að hún er komin á skrá hjá húsafriðunarnefnd. Til stendur að mála hana að innan í sumar og þá í þeim litum sem hún var í upphafi, eða sem næst því.

Þriðjudagurinn 29. ágúst 2000
Sagan endurtekin

Við messu í Kirkjubólskirkju í Valþjófsdal í
Önundarfirði sl. laugardag afhenti séra
Bernharður Guðmundsson kirkjunni franskan
hökul að gjöf. Sóknarpresturinn,
séra Stína Gísladóttir í Holti, tók á móti höklinum
og skrýddist honum við messuna. Þarna vann sr.
Stína jafnframt sín fyrstu embættisverk í
Kirkjubólskirkju.
Kirkjugestir voru flestir ættaðir úr Valþjófsdal.

Hökullinn er fjólublár á lit með gull-ísaum og mjög
glæsilegur, sjáanlega gamall og mikið notaður.
Hökulinn hafði sr. Bernharður keypt í Annecy í Frakklandi.
Þar er sá háttur á, að prestarnir sjálfir eiga höklana og
þar hefur hann væntanlega gengið milli presta í einhverja áratugi eða jafnvel lengur.

Séra Bernharður Guðmundsson er ættaður frá Kirkjubóli í Valþjófsdal. Við afhendinguna minntist hann þess er hann dvaldist ungur drengur á Kirkjubóli hjá nafna sínum og afa og í minningu hans færði hann kirkjunni þessa gjöf. Eins minntist hann þess er hann nývígður fyrir nær 40 árum söng messu í Kirkjubólskirkju og afi hans og alnafni, Bernharður Guðmundsson fyrrum kirkjubóndi og meðhjálpari á Kirkjubóli, las ritningarorð. Við það tækifæri orti Guðmundur Ingi Kristjánsson, skáld á öðru Kirkjubóli (í Bjarnardal) við Önundarfjörð:

Kirkjukaffi við hlutum,
kenningar fyrst nutum,
Bernharðar tveir talsins
töluðu í kirkju Dalsins.
Hér varð á herrans vegi
heilagt á mánudegi.

Síðasta laugardag endurtók sagan sig er alnafni séra Bernharðs Guðmundssonar og frændi, 16 ára gamall og búsettur á Kirkjubóli, las ritningarorðin.

Valþjófsdalssókn er ein minnsta sókn á landinu. Þar er einn bær í byggð, Kirkjuból, þar sem sex manns eiga heima. Heimilisfólkið á Kirkjubóli annast kirkjuna og grafreitinn. Núverandi kirkja var byggð árið 1886.

Kirkjan á Kirkjubóli í Valþjófsdal var um aldir bændakirkja en árið 1892 var hún afhent söfnuðinum í Valþjófsdal og Mosdal til eignar og umráða. Nú velta menn því fyrir sér, miðað við núverandi stöðu byggðar, hvort ekki sé rökrétt að færa stöðu hennar til fyrra horfs.

( frétt úr Bæjarins Besta, fréttablaði)